گیاهان دارویی از گذشته تا به امروز همواره به دلیل کاربردهای مختلف غذایی و درمانی محبوبیت زیادی داشته است. آذربایجان شرقی از مناطق شناخته شده در ایران است که بیش از ۶۰ گونه گیاهان خوراکی با خاصیتهای غذایی و دارویی در طبیعت خود دارد. سورولو، گل آقا، بزگوش و پونه کوهی کنگر، گزنه، ریواس، قازی یاغی، شینگ و... از شناخته شده ترن گیاهان دارویی کوهی آذربایجان شرقی است. در زمان برداشت این گیاهان دارویی اغلب شاهد اشتغال زایی با برگزاری بازارچهای حدود ۳۰ غرفه از انواع گیاهان دارویی و خوراکی خواهید بود.
لازم به ذکر است این گیاهان را میتوان از عطاریها به صورت حضوری و آنلاین خریداری نمود. عطاری آنلاین دیجی عطار به عنوان مرکزی معتبر، ارائهکننده انواع گیاهان دارویی و خوراکی میباشد. این مرکز گیاهانی از جمله آویشن، نعنا فلفلی، چای کوهی، بابونه و... را در بستهبندی با کیفیت و قیمتی مناسب ارائه میکند و محصولات خریداری شده را در اسرع وقت به دست مشتریان خود میرساند.
مزایای مصرف گیاهان دارویی کوهی آذربایجان شرقی
همانطور که گفته شد، خاصیتهای درمانی گیاهان دارویی و کوهی از گذشته تا کنون ثابت شده است. آذربایجان شرقی دارای منابع نسبتاً غنی از گیاهان دارویی است. وارد شدن گیاهان کوهی به بازار باعث تغییراتی در ذائقه مردم در کاهش مصرف گوشت، برنج و حبوبات شده است. خاصیت و طبیعت گرم این گیاهان باعث درمان بیماریهای تنفسی، گوارشی و فصلی، قلبی و عروقی هستند.
فصل بهار به دلیل دسترسی سادهتر به گیاهان کوهی اغلب از آنها به صورت تازه خوری استفاده میشود. برای مثال میتوان از آنها برای تهیه آبگوشت مخصوص، خورشت، کوکو، آش و غذاهای محلی استفاده نمود و تجربه طعمی دلچسب را داشته باشید.
پژوهشها و مطالعات حاکی از آن بوده که بیش از ۵۰۰ گونهی گیاه داروئی در آذربایجان شرقی وجود دارد، که درصدی از آن نیز جهت استفاده در صنایعی همچون رنگرزی الیاف، صنایع دستی و غذایی کاربردی و مناسب میباشد. حدود ۷۱ گونه از این گیاهان علاوه بر مصرف دارویی مصارف غذائی و چاشنی نیز دارند و در صنایع غذایی نیز مصرف میشوند.
حدود ۲۹ درصد این گیاهان دارای اهمیت غذایی و دارویی نسبتاً بالایی بوده و حدود ۵۴ درصد آنها نیز از منظر چاشنی و غذایی بسیار ارزشمند هستند. با توجه به اینکه شناخت این گیاهان و مصرف و گسترش آنها در سلامتی و اقتصاد ملی میتواند نقش قابل توجهی داشته باشد، در ادامه به تعدادی از گیاهان پر کاربرد و خواص آنها اشاره خواهیم کرد.
خواص دارویی بومادران
بومادران که به نام ساریگل نیز شناخته میشود از گیاهان مورد استفاده در طب سنتی است. وجود مقادیر زیادی از اسیدهای چرب، قند، پروتئین و فنول اسید در این گیاه باعث شده تا در درمان بسیاری از بیماریها استفاده شود. ضد التهاب، بر طرف نمودن بیاشتهایی، ضد تب، ضد ویروس، ضدکرم، التیام دهندهی زخم و جراحات، تنظیم قاعدگی در زنان، کاهش فشار خون، آسم، درمان اختلالات خواب و…. از جمله خواص دارویی گیاه بومادران میباشد: همچنین جهت رفع عفونت زنان و نیز سرما خوردگی میتوانید از این گیاه دارویی استفاده کنید.
خواص دارویی پونهی کوهی
پونهی کوهی که در زبان ترکی یارپیز معرفی میشود، گیاهی خوشبو و معطر است که عطر آن همچون نعناع، پونه و خالواش است. جایگاه مناسب برای رشد این گیاه مکانهای خشک و زمینهای شنزار و نیز در دامنههای کوهها است. قند تانن، فنول و مواد چربی از مواد موجود در این گیاه میباشد. وجود اسانسی به نام سیمن باعث شده تا این گیاه دارویی عطر خوشایند داشته باشد. آویشن، اوکالیپتوش و زیره نیز از گیاهان مفید است که دارای این اسانس میباشند.
از موارد مصرفی پونهی خشک شده میتوان به تهیهی سالاد شیرازی، ماست و دوغ اشاره کرد. از جمله موارد مصرفی این گیاه میتوان به تنظیم هورمون زنانه با استفاده از دم نوش پونه اشاره کرد. همچنین میتوانید در روزهای ناراحتی عصبی از این دمنوش میل کنید.
خواص دارویی کاکوتی کوهی
کاکوتی از گیاهان دارویی درمانی است که انواع مختلفی دارد. در زبان ترکی این گیاه کهلیک اوتی (علف کبک) معرفی میشود. کاکوتی در دستهبندی تیرهی نعنائیان قرار میگیرد و کاربرد غذایی و دارویی دارد. کاکاوتی نیز از گیاهان دارویی کوهی آذربایجان شرقی به شمار میرود.
این گیاه از نظر عطر و بو به عطر آویشن نزدیک بوده و در واقع در دستهبندی این گیاه قرار میگیرد. برای پختی غذای شامی رودباری از کاکوتی به عنوان اصلیترین طعم دهندهی آن استفاده میشود. همچنین اغلب از آن به عنوان ادویه در غذاها استفاده میگردد.
برگهای خشک شده و خرد شدهی آن در دوغ و ماست به عنوان طعم دهنده مصرف میشود. کاکوتیِ تازه توسط چوپانان و کوه نوردان چیده میشود و به عنوان چای کوهی مورد استفاده قرار میگیرد. از جمله خواص درمانی کاکوتی ضد باکتری، ضد سرما خوردگی، ضد عفونیکنندهی روده، بر طرف نمودن اختلالات گوارشی همچون اسهال و دلپیچه را میتوان اشاره نمود.
خواص دارویی مرزه کوهی
مرزه کوهی نیز یکی از انواع گیاهان دارویی کوهی آذربایجان شرقی میباشد. این گیاه در دامنه کوهها و سواحل دریاها رشد میکند. از جمله خواصهای درمانی این گیاه میتوان به درمان عفونتهای تنفسی و مجاری ادراری و درمان کرمخوردگی دندانها اشاره نمود. اسانس و پودر مرزه باعث محبوبیت مصرفکنندگان آن شده است. مرزه کوهی به زبان ترکی «داغ مرزسی» شناخته میشود. مرزه کوهی به عنوان گیاه مولد عسل به شمار میرود.
خواص دارویی زیره
حفظ سلامت بدن یکی از خواص اصلی دارویی زیره میباشد. زیره نیز در دستهبندی انواع سبزیهای کوهی قرار میگیرد. این گیاه کوهی نیز اغلب در کوهپایهها رشد میکند. استان آذربایجان شرقی نیز یکی از مناطق اصلی عرضهکننده این گیاه میباشد. این منطقه به عنوان تولیدکننده باکیفیت زیره شناخته میشود. درمان سوء هاضمه رایجترین کاربرد زیره است. با مصرف این گیاه درمانی فعالیت آنزیمهای دستگاه گوارش افزایش خواهد یافت. برای بهبود بیماری سندروم روده تحریکپذیر مصرف زیره بسیار کاربردی خواهد بود. زیره به عنوان منبعی فراوان از آهن بوده که برای درمان کمخونی و کمبود آهن مؤثر است.
گیاهان نادر دارویی موجود در منطقه آذربایجان شرقی
وضعیت جغرافیایی آذربایجان باعث شده تا گیاهان دارویی در سطح کیفیت بالایی تولید و رشد کنند. مرزه، علف چای، انگشتانه و علف مار از گیاهان کمیاب دارویی هستند که تنها در منطقه آذربایجان شرقی رشد میکنند. سنجد تلخ نیز از گیاهان نایاب بوده که بهترین کیفیت آن را میتوانید از این استان تهیه نمایید. گیاهان دارویی کوهی آذربایجان شرقی از کیفیت بالایی برخوردار هستند. برای خرید این گیاهان نایاب میتوانید به مجموعه دیجی عطار مراجعه نمایید.
سخن پایانی
گیاهان دارویی کوهی آذربایجان شرقی و حاشیه شهر مراغه با خواص دارویی و درمانی که دارند به عنوان زینتی با ارزش برای مردمان این خطه به شمار میرود. آغجه باش، مرزن جوش، خارشتر، كنگر، گزنه، ریواس، قازی یاغی، شینگ، یمنیك و دهها گیاه خوراكی دیگر ارمغان طبیعت این منطقه میباشند.
بازارهای مختلف آذربایجان شرقی عرضهکننده اصلی این گیاهان میباشد. در بهار برای تهیه آبگوشت مخصوص، خورشت، كوكو و غذاهای محلی این گیاهان با خاصیتهای درمانی به صورت تازه مصرف میشوند. آش سورولو، كوكوهای سبزی و خورشت كنگر، چای كاكوتی(كهلیك اوتی) و علفی (توكلیجه) نمونههایی از خوراکیهای پر خاصیت این منطقه میباشند. در دیگر فصول سال میتوانید این گیاهان را به صورت خشك شده یا به صورت فریز و یخزده مصرف نمایید.
